(BNS) Khi màn sương còn phảng phất trên những dãy núi đá vôi, thì từng đoàn người phu đá đã ngồi thành hàng dài nơi ngã tư để chờ bốc đá thuê. Trong đoàn người ấy có cả những đứa trẻ 9 -10 tuổi, phụ nữ và những người già. Một ngày làm phu đá nơi xã nghèo Quỳnh Văn (Quỳnh Lưu, Nghệ An) bắt đầu trước 5 giờ sáng.
Trẻ em và phụ nữ chiếm hơn nửa số lượng phu đá tại đây
ĂN ĐÓI, VÁC NẶNG
Mặt người nào cũng đờ đẫn như còn ngái ngủ. Nhưng khi xe đến, họ bật dậy lẹ làng. Trong cuộc mưu sinh, có người kiếm được bát cơm manh áo qua ngày, nhưng cũng không ít người run rủi tàn tật suốt đời, trở thành gánh nặng cho gia đình, vợ con.
Chiếc xe lao vun vút rồi bỗng đỗ xịch lại trước mặt đoàn người đang chờ sẵn. Không ai bảo ai, mọi người tranh nhau lao lên xe, mặc cho khói bụi, đất đá bay mù mịt. Con số là phải đủ mười người hoặc dưới (bốc đầy một xe ben đá chủ xe trả 100 ngàn đồng chẵn, nên các phu đá phải ước ngầm đủ con số để đồng tiền chia cho dễ và không bị “nát” đi). Nên cứ mỗi lần xe đến, có không ít phu đá trèo được lên xe đành ngậm ngùi nhảy xuống vì đã đủ... số.
Miệng nhai trệu trạo nắm cơm vắt đùm đi từ sáng sớm, nhưng mắt lúc nào cũng nhìn chằm chằm ra đường, bác Hồ Văn Chần (ở xóm Lèn, xã Quỳnh Văn) cho hay: “Cái kiếp phu đá này thì đệ nhất cực rồi, có khi ngồi cả buổi mới làm được một “cuốc”, mà có lúc lại nhằm trúng vào trưa nắng và đói bụng mới chết chứ!”. Bác Chần làm phu đá đã được bốn năm nay, dáng người khắc khổ, bàn tay xù xì bóc lên từng lớp da chết. Đã bao lần bàn tay ấy bị đá cứa nát rồi trở nên chai lỳ. Nhà có sáu miệng ăn, người vợ quanh năm ốm đau bệnh tật, mấy đứa con còn tuổi ăn tuổi học không giúp được gì nhiều, một thân bác cáng đáng cả gia đình. Chưa nói hết câu chuyện, chiếc xe ben từ đâu lao tới, bác vội khoát tay tỏ ý thông cảm rồi đu thành xe mà trèo lên.
Trước kia ở xã Quỳnh Văn người dân chủ yếu sống bằng nghề nông, buôn bán lặt vặt. Nhưng từ khi các công trình mới ở huyện thị mọc lên rầm rộ, nhu cầu xây nhà tăng lên thì các dãy núi đá vôi được khai thác một cách triệt để. Và cũng từ đó cuộc sống người dân nơi đây đã hoàn toàn đổi khác. Người ta “ăn với đá, ngủ với đá”, trẻ già lớn nhỏ đều bám vào đá mà sống. Hai vách đá đứng sừng sững, chân núi bị khoét sâu vào trong có thể đổ sập bất cứ lúc nào. Nhưng từng tốp phu đá vẫn như không buồn để ý. Họ thay nhau chuyền đá lên xe, làm việc lầm lũi không ngơi nghỉ. “Bọn tui cũng sợ chết lắm chớ, nhưng không “liều” thì lấy gì mà ăn? Biết nó sập khi mô mà tránh”, cô Trần Thị Tứ, một phu đá “chuyên nghiệp” cho hay.
Trong phút chốc chiếc IFA đã đầy tự lúc nào. Quệt vội những giọt mồ hôi, bác Lê Văn Thắng tươi cười cầm lấy tiền công rồi chia đều cho anh em. Số tiền dù ít ỏi nhưng cũng đủ làm ấm lòng những người phu đá, vậy là ngày hôm nay không về tay không!
Một ngày nếu may mắn bốc được 7 đến 8 xe như thế thì mỗi người cũng có gần trăm bạc, số tiền không nhỏ so với thu nhập ở nông thôn. “Giờ thì làm gì ra hả chú? Bốc đá tuy cực khổ nhưng lại có đồng ra đồng vào. Còn hơn là làm ba sào ruộng ở mảnh đất “chó ăn đá, gà ăn sỏi” này”.
Dưới vách đá cheo leo, sinh mạng phu đá có thể bị tử thần tước đoạt lúc nào không hay
BẠC LẮM ĐỜI PHU ĐÁ
“Sống trong đá, chết vùi trong đá” là câu cửa miệng của dân phu đá nơi đây. Những vụ tai nạn thảm khốc liên tục xảy ra ở các mỏ đá Quỳnh Lưu đã cướp đi bao nhiêu sinh mạng. Nhưng vì cuộc sống mưu sinh, nhiều người đành phải leo lên lưng... tử thần mà sống.
Nhìn từ xa, dải lèn đá của xã Quỳnh Văn nhọn hoắt, lở lói vết tích của những đợt khai thác. Các vách núi cheo leo, dựng đứng. Từ trên nhìn xuống, mạng người nhỏ bé, mong manh như sợi tóc mà bất cứ lúc nào cũng có thể bị tử thần tước đoạt. Nắng thì bụi bay mù trời. Những người làm thuê ở đây sau một thời gian đều bị chứng lao phổi, viêm xoang. Nhưng nguy hại hơn là những đợt mưa dầm dài ngày, các mỏ đá bị đục khoét phần chân dễ “mỏi” và đổ ập xuống bất cứ lúc nào. Nhìn những đứa trẻ bặm môi, còng lưng bê từng rổ đá lên xe, phía trên là những vách đá cheo leo chực chờ rơi xuống làm chúng tôi cứ liên tưởng đến những vụ lở núi đá kinh hoàng ở Bản Vẽ (Tương Dương - Nghệ An), Lèn Nậy (Hoàng Mai - Quỳnh Lưu) hay ngay tại làng Chùa Quỳnh Xuân bên cạnh. Em Nguyễn Thị Bé (ở xóm Quỳnh Tụ) nói: “Một buổi đi học, một buổi đi bốc đá. Mỗi ngày nếu may mắn có xe lên, tụi em cũng kiếm được 20.000 đồng. Số tiền ấy tụi em để dành mua sách và quần áo đi học”. Trẻ con ở đây đều “sắt” (còi) đi không lớn được. Có em vì bốc quá nặng mà lâu ngày trẹo cả xương sống. Hàng ngày có hàng chục đứa trẻ “đu” mình bên miệng tử thần để mưu sinh.
Tình trạng hỗn chiến tranh giành bến bãi của các chủ mỏ cũng cuốn theo dân phu đá, vì phải “bênh” chủ thì hôm khác mới có đá bốc. Và hậu quả sứt trán, mẻ đầu là chuyện thường tình. Chết vì nguy cơ đá sập đã đành, nhưng cũng có nhiều phu đá chết oan vì bị trả thù từ tranh giành bến bãi của các chủ mỏ. Ông Nguyễn Hữu Quế, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Văn than thở: “Chúng tôi đã nhiều lần kiểm tra, xử phạt những mỏ đá khai thác “chui”, không đảm bảo an toàn cho người lao động. Cấm trẻ em, người già vào các mỏ đá. Tuy nhiên một số mỏ đá cố tình hoạt động lén lút, bất chấp lệnh cấm”.
Hàng ngày vẫn có bao con người đánh cược sinh mạng với tử thần, liều mình để mưu sinh. Bao cảnh tang tóc, đau thương đã xảy ra mà hậu quả là những người lao động nghèo khổ phải gánh chịu. Nếu không có những biện pháp cứng rắn kịp thời để đảm bảo an toàn cho người lao động ở các mỏ đá Quỳnh Văn, thì sớm hay muộn sẽ xảy ra nhiều vụ tai nạn thương tâm.
