Trong một vài năm trở lại đây, dù sản lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam có tăng nhưng giá trị xuất khẩu không tăng tương ứng. Hơn nữa, việc xuất hiện tình trạng một số doanh nghiệp tìm mọi cách bán phá giá để giành hợp đồng tạo cơ hội cho thương nhân nước ngoài ép giá, làm thiệt hại đến nền kinh tế, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình xuất khẩu vào một số thị trường tập trung.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) quy định giá sàn xuất khẩu của giá bán gạo 5% tấm là 400 USD/tấn, 15% là 360 USD/tấn và 350 USD/tấn loại 25%. Thế nhưng, hiện nay, nhiều doanh nghiệp trong nước chào bán với giá thấp hơn từ 5 đến 7% so với quy định.
Trong khi đó, quy chế của VFA ghi rõ: Doanh nghiệp không được ký hợp đồng bán với thương nhân đã ký hợp đồng tập trung với Việt Nam ở 4 thị trường Philippines, Indonesia, Cuba và Malaysia. Bởi đây là các hợp đồng chiếm 2/3 sản lượng gạo xuất khẩu mỗi năm của Việt Nam, với mức giá cao, ổn định. Đồng thời là khung giá định hướng cho gạo Việt Nam xuất vào các thị trường khác. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp xé rào bán gạo giá thấp vào bốn thị trường này. Dẫn đến việc đàm phán bán gạo theo hợp đồng tập trung với Indonesia, Malaysia không đạt được kết quả. Không chỉ mất hợp đồng này, việc đàm phán bán gạo gối đầu cho thị trường này vào đầu năm 2010 cũng bị ảnh hưởng.
Để hạn chế tình trạng trên, VFA đưa ra quy định nếu doanh nghiệp nào xuất khẩu bán phá giá sẽ không được đăng ký hợp đồng xuất khẩu trong vòng một năm. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn tìm mọi cách để lách luật một cách dễ dàng.
Nói về vấn đề này, Ông Nguyễn Thọ Trí – phó chủ tịch VFA khẳng định:“Không loại trừ trong số này có các doanh nghiệp là thành viên của VFA, sau khi ký được hợp đồng với đối tác, doanh nghiệp đã giao lại cho một vài đơn vị khác ngoài hiệp hội đứng tên xuất, nhằm tránh bị phát hiện. Mặc dù quy chế xuất khẩu gạo đưa ra khá chặt chẽ, như hợp đồng phải đăng ký lên hiệp hội, giá bán không thấp hơn giá sàn quy định, đồng thời ghi rõ tên, địa chỉ người mua, người bán... nhưng doanh nghiệp vẫn lách được”.
