Theo GS.TS Đinh Văn Cải (Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam), hiện Việt Nam có 8 nhà sản xuất sữa là Nestle, Dutch Lady, NutiFood, Lottramilk, F&N, Hanoimilk, Vinamilk và Bình Định với 17 nhà máy chế biến sữa.

Từ năm 2006, thị trường còn có thêm Cty sữa Elovi (Thái Nguyên); Cty sữa Quốc tế (Hà Tây cũ); Việt Mỹ (Hưng Yên); Milas (Thanh Hoá)... Tuy nhiên, sản lượng sữa tươi từ tổng đàn bò trong nước chỉ đáp ứng 28% nhu cầu tiêu dùng sữa trong nước. Hàng năm, Việt Nam phải nhập một lượng sữa lớn (khoảng 72%) chủ yếu là sữa bột để đáp ứng nhu cầu chế biến và tiêu thụ trong nước.

Cả miền Bắc có 27.300 con bò nhưng chỉ có một nửa số bò cho sữa với khối lượng khoảng 90 tấn/ngày. Khoảng 10% trong số này đã được chế biến để bán lẻ tại địa phương.

Với lượng sữa như vậy, chỉ có thể cung cấp cho 1 nhà máy sản xuất với công suất nhỏ hoạt động. Vậy nhưng ở miền Bắc có tới 10 doanh nghiệp sản xuất với tổng sản lượng cung cấp ra thị trường khoảng 330 tấn/ngày. Như vậy, sản lượng sữa tươi từ đàn bò của miền Bắc chỉ chiếm khoảng hơn 20% sản lượng sữa tiêu thụ thực tế trên thị trường.

Sữa tươi ở đâu ra?

Thực tế, với số lượng sữa ít ỏi như vậy, có bao nhiêu phần trăm sản lượng sữa thực sự được sản xuất ra từ đàn bò của người nông dân? Sự thiếu hụt nghiêm trọng lượng sữa tươi sẽ là mảnh đất màu mỡ để các doanh nghiệp hám lợi khai thác dưới hình thức làm sữa tươi từ... sữa bột nguyên liệu. Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp vẫn tự tin quảng cáo rằng 100% sản phẩm sữa của họ làm từ sữa tươi nguyên chất(?!).

Cả miền Bắc có 27.300 con bò nhưng chỉ có một nửa số bò cho sữa với khối lượng khoảng 90 tấn/ngày.                        Ảnh: TL

PV Báo GĐ&XH đã đưa những thông tin về hiện trạng nguồn sữa và những con số nghi vấn này hỏi 2 lãnh đạo của 2 đơn vị sản xuất sữa là Cty cổ phần sữa Q và Cty cổ phần sữa M. - những đơn vị vẫn quảng cáo là “sử dụng nguyên liệu tại chỗ với 100% sữa tươi nguyên chất”. Tuy nhiên, 2 vị lãnh đạo này vẫn khẳng định rằng “lời quảng cáo của đơn vị là xác thực”.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Đăng Vang, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban khoa học – Công nghệ Môi trường của Quốc hội, phụ trách lĩnh vực an toàn thực phẩm khẳng định: “Dù nguồn cung cấp sữa tươi trong nước bị thiếu hụt nhưng các doanh nghiệp sẽ không dại gì nhập khẩu sữa tươi từ nước ngoài với mức giá đắt đỏ và mức thuế cao để sản xuất sữa tươi trong nước”.

Một điểm nữa là đến thời điểm này, chưa có doanh nghiệp nào công bố sản lượng thực của mình, dù theo nguyên tắc trong ngành thực phẩm, các doanh nghiệp sẽ công bố sản lượng để khẳng định thị phần và uy tín của mình.

Nhập nhèm nhãn mác

Theo tiêu chuẩn TCVN 7029:2002, công nghệ pha chế sữa bột thành sữa tươi tiệt trùng được công nhận và có tên chính thức là “hoàn nguyên”, tức là trở lại trạng thái ban đầu. Vì qua khâu chế biến nguyên liệu, sữa bột được cô chế từ sữa tươi này bị mất nhiều chất dinh dưỡng nên khi “hoàn nguyên”, các nhà sản xuất phải bổ sung vitamin và khoáng chất.

Vậy nhưng, bổ sung đến đâu còn tùy thuộc vào từng nhà sản xuất. Khi lưu hành trên thị trường, loại sữa này phải ghi rõ trên nhãn là sữa “hoàn nguyên tiệt trùng”. Nhưng hiện nay, đa phần các sản phẩm được pha trộn kiểu này được các nhà sản xuất tự đặt cho cái tên là “sữa tươi” để loè người tiêu dùng do nhu cầu mua sữa tươi cao.

Ông Nguyễn Đăng Vang cho rằng: “Người tiêu dùng Việt Nam và các cơ quan chức năng nhận thức chưa đầy đủ về khái niệm sữa tươi. Thực chất, sữa tươi là sản phẩm sữa được vắt ra từ bò và không qua chế biến tiệt trùng ở nhiệt độ cao. Nhiều doanh nghiệp đã lợi dụng nhận thức chưa đầy đủ này để móc túi người tiêu dùng”.

Theo ông Trần Đáng, nguyên Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế), sữa tươi phải có 99% nguyên liệu là sữa tươi. Các nguyên liệu khác như sữa bột, hương liệu, phụ gia chỉ được phép chiếm 1%. Nhưng điều này, doanh nghiệp sản xuất trong nước khó lòng đáp ứng được do năng lực sản xuất sữa từ đàn bò trong nước chỉ đáp ứng được một số lượng khiêm tốn. Các doanh nghiệp đã lạm dụng từ “sữa tươi”, đây là hành vi thiếu minh bạch, gây hiểu nhầm về chất lượng sản phẩm.

Như vậy, với “rừng” nhãn mác và quảng cáo sữa tươi hiện nay, người tiêu dùng hoàn toàn có quyền nghi ngờ về tính xác thực của thông tin mà doanh nghiệp sữa đưa ra. Thực tế doanh nghiệp đã có hành vi gian lận thương mại khi sử dụng sữa bột để hoàn nguyên rồi tiệt trùng và đóng vào hộp gắn mác sữa tươi.

Trong tình trạng nhập nhèm nhãn mác như hiện nay, khi muốn mua sữa tươi, người tiêu dùng nên đọc kỹ nhãn mác để hạn chế tối đa tình trạng bỏ tiền mua sữa tươi, nhưng phải uống sữa bột pha thành sữa nước và bán với giá... sữa tươi.

Mai Hạnh